¥€$@$: geestenqueesten kopiëren interpreteren e.d.

Al die herop- & belevingen v/h orthodox calvinisme i/d 19e eeuw, zich uitend i/d Afscheiding van 1834, 't ontstaan van Kruisgemeenten & vrije groeperingen, de Doleantie in 1886, emigratie & remigratie, zijn al voor menig auteur onderwerp van studie geweest, compleet met themabenaderingen die op verschillende wijzen plaatsvonden. De één ziet het als een wonder met sociaal-economische ondertoon, een ander meent te moeten spreken van "Wegen Gods in Gelre", terwijl ook termen als emancipatie niet geschuwd worden?!

Er is vaak sprake van een kleine minderheid: men ziet de "kleine luyden" als bedreigde minderheid.

'n Meer sociaal-psychologische benadering is te zien als er gesproken wordt van "onterving". Blijkbaar herkennen grote groepen kerkleden zich niet meer binnen de kerk als hun oud vertrouwd 'geloofsgoed' niet meer gepreekt kan/mag of dreigt te worden!

Die verandering in geloofsopvattingen kan gezien worden als een protest tegen 't machtsverlies v/d locale kerkelijke elite vanwege voortgaande integratie op nationaal niveau. Plaatselijke verande-ringen kennen keer op keer hun eigen dynamiek?

Over de historische achtergronden v/d kerkelijke kleur op de Vale Ouwe is weinig ge-schreven: socioloog Wichers ziet als belangrijkste oorzaak van één van deze kleuren v/d Veluwe, de 'bevindelijkheid', "overherigheid" ~

Ver in het verleden dienen die bronnen van het conservatisme v/d Veluwenaar gezocht te worden: door feodale invloeden is de Veluwe-naar geworden wat hij is, een sterk behoudend type mens! Vooral in de buurt van kastelen gedraagt men zich er onderdanig?

Naar zijn oordeel is bevindelijkheid niets meer en minder dan een uitvloeisel hiervan: die streken vertonen "de verschijnselen van frustratie"; die Noordwest-Veluwe behoort naar W's opvatting ook tot 'n gebied met lijdelijke vormen van bevindelijkheid & in 1983 gebruikt Stuurman 't begrip "overherigheid" zelfs als dé verklaring voor de verzuiling in Nederland!

't Is echter twijfelachtig òf de inwoners v/d NW-Veluwe wel altijd ozo lijdelijk zijn of waren?

't Duurt nog tot 1990 voordat 't beeld v/d "overherigheid" als oorzaak v/d bevindelijkheid weerlegd wordt door Verstegen': hoewel de Veluwe sterk gefeodaliseerd was, in vergelijking met overig Nederland, toont V, aan dat het meest be vindelijke deel v/d Veluwe, 't Noord-Westen, juist 't mìnst gefeodaliseerd geweest is integenstelling tot 't Oostelijke deel v/d Veluwe & naar zijn oordeel is de noordkant v/d Vale Ouwe eerder een uitzondering op de regel!

Kerk, adel, macht, kracht, kolonisaties, thema's die altijd & overal in zekere mate terug te herkennen zijn veraf & dichtbij: Regeringen, potentaten, hotemetoten, 'resocialisatie'/migraties! Bijna niets komt 'zomaar' uit de lucht vallen via 'goddelijke interventies' of zoiets ...