Eucalypta, Oehoeboeroe, Gregorius & Paulusje ...

De mededeling dat de aarde honderden miljoenen jaren oud is, werd een eeuw geleden nog honend weggelachen door de Nederlandse gereformeerden. Dankzij hun toenmalige machtspositie konden ze dat tot in de jaren zestig van de vorige eeuw rustig blijven volhouden.

Darwinisme is 'n modegril, dachten gereformeerden. Zo hebben groepen van alle plaatsen & tijden hun eigen merkwaardige stokpaardjes.

De evolutietheorie? Ach, dat is ook maar 'n modegrilletje. Dat waait wel weer over. Zo luidde zo'n 100 jaar geleden het gereformeerde standpunt over de evolutietheorie. Als 'n geoloog zei dat de aarde vele honderden miljoenen jaren oud was, barstten gereformeerde voor-mannen uit in hoongelach. "Dat zijn zulke fabelachtige getallen", zo stelde de theoloog Herman Bavinck vast. "Net zoals sommige heiden-volkeren die hanteren." Voor deze toentertijd toonaangevende godgeleerde was 't glashelder: de wereld is 'eigenhandig' geschapen door God, ZO immers stond 't i/d eerste hoofdstukken van hun bijbel. TOCH vonden Herman Bavinck & Abraham Kuyper ~ die andere welge-vulde gereformeerde leidsman ~ "'t darwinisme" belangrijk genoeg om 't aan 'n grondige wijsgerige ananlyse te onderwerpen.

Daarbij zagen we twee problemen, zegt Ab Flipse, wetenschapshistoricus a/d Vrije Universiteit @ A'dam: "Aanvaardde je 't darwinisme, dan zag je 'God nergens meer aan 't werk'. Bovendien sloot je daarmee uit dat 'r 'n 'doel i/d geschiedenis' zat." Volgens Darwin verloopt natuur-lijke selectie 'willekeurig': "Bavinck & Kuyper voerden 'n strijd tegen 'n puur materialistische wereldbeschouwing. DAARVAN maakte de evolutietheorie in hun ogen bij uitstek deel uit." Over de vraag hoe 't evolutiedebat in protestants-christelijk NL verliep, houdt 't Histo-risch Documentatiecentrum voor 't Nederlands Protestantisme v/d VU morgen 'n congres.

Lange tijd hadden gereformeerden niet door dat hun onverzettelijke houding op termijn onhoudbaar zou zijn, zegt Flipse. "Gereformeerden stonden in 't verzuilde NL i/h middelpunt v/d macht, ze hadden veel zelfvertrouwen! Vanuit DIE houding bleven ze ook bij hun theologische & wetenschapsfilosofische opvattingen."

Pas (vele) tientallen jaren NA de dood van Kuyper & Bavinck, i/d jaren '60 toen de evolutietheorie i/d maatschappij allang was aanvaard,
zwoeren de gereformeerden dit strikte wereldbeeld af: DAT de gereformeerden ZOLANG 'n traditonele theologische visie konden blijven handhaven, hing nauw samen met de verzuilingen van die tijden.

Opgesloten i/d eigen wereld kon de traditionele christelijke scheppings-leer voor de gewone kerkganger onaangetast blijven bestaan. Maar a/d VU, TOEN nog onlosmakelijk verbonden met de gereformeerde zuil, gebeurde intussen wel 't EEN & ANDER: 'r kwamen meer natuurwetenschappers te werken. En zo zijn we nog steeds aan de gang ...