Echte [on]deskundigheid e.d. ...

Al
die problemen
kunnen naar mijn stellige mening
niet puur technisch worden
opgelost!

Nodig is op z'n minst ook
een door moreel besef ingegeven wil
tot gedragsverandering,
een op ethische overtuiging gegronde ombuiging
van gedragspatronen .......

Een zinnig gesprek over moraal
is echter vaak uitermate lastig, niet alleen omdat mensen nu eenmaal
soms conflicterende morele opinies hebben,
maar ook omdat mensen op zo heel verschillende manier en toonhoogte,
over moraal spreken.

Ik bedoel dit.
Nog niet zo heel lang geleden
was het in bepaalde kring een uitgemaakte zaak
dat moreel spreken over de genoemde problemen profetisch
spreken is.

Profetisch spreken
zoekt doorgaans EEN wortel bloot te leggen
die voeding geeft aan veelzijdig vertakte
problemen.

Zo
betoogden neo-marxisten
in de jaren zestig en zeventig
dat de wortel van vele maatschappelijke kwalen
de drang tot technische beheersing is;
die drang leidt tot uitputting van de grondstoffen en tot
nieuwe vormen van kolonialisme en
onmondigheid ...

In diezelfde tijd stellen anderen
dat de westerse samenleving op drift is geraakt
doordat ze zich volledig heeft verslingerd
aan de economische groei?

Profetisch spreken
heeft en geeft een onmiskenbaar gevoel van urgentie:
we staan aan een afgrond!

Een heel andere wijze
van moreel spreken is wat ik maar noem narratief van aard.
Daarmee doel ik op het vertellen van een verhaal, een parabel,
een gelijkenis
.............

Yeshu deed dat
toen hem gevraagd werd
wie nu eigenlijk
je naaste is?!

Hij gaf geen abstracte verhandeling
met algemene principes, uitzonderingen
en toepassingen,
nee,
hij vertelde de gelijkenis van de barmhartige
Samaritaan .......

Rabbijnen
waren vaak meesters in dit genre
in reactie op een prangende
morele vraag!

Nog weer een ander type
van moreel spreken is wat ik maar noem
het filosofische?

Hier vindt men scherpe analyses en
rigoreuze argumentatie?

Doorgaans een verwoording
van algemene principes en ook van allerlei ideeen over hoe die principes
in de praktijk zouden moeten worden gebracht!

Een vierde type van moreel spreken is 'beleidsmatig spreken'.

Denk maar eens
aan de talloze commissies,
die door morele zorg ingegeven aanbevelingen hebben gedaan
inzake de salariering van topbestuurders
en hun kornuiten.

In het
beleidsmatige spreken
is het morele gehalte soms helemaal niet meer
zo gemakkelijk te herkennen?

Dat komt meestal
omdat beleidsmakers zich niet exclusief richten
op wat er 'eigenlijk' zou moeten gebeuren, maar vooral op wat praktisch
haalbaar is en waarvoor een breed draagvlak zou
kunnen bestaan?

Beleidsmakers zijn vooral geinteresseerd
in wat er mogelijk lijkt:
ze maken beleid waarvan ze denken dat het uitvoerbaar is
en de besten onder hen
zullen vaak beseffen dat wat haalbaar is
minder is dan wat wenselijk is?

Elk van deze vier typen van moreel spreken
heeft z'n eigenaardigheden en beperkingen!

Van het profetische spreken gaat vaak een sterk APPEL uit,
maar het schenkt doorgaans weinig aandacht aan DETAIL-kwesties ...

Het zet de morele situaties neer,
het wijst een richting maar doet geen
beleidsaanbevelingen
.......

Het narratieve spreken daarentegen is doorgaans zeer specifiek,
concreet en subtiel,
het spreekt tot de verbeelding maar macrokwesties blijven meestal
buiten beeld
.............

Het filosofisch spreken is meestal abstract
en sterk argumentatief van aard;
het zal door niet velen als
echt motiverend worden beschouwd,
maar het doet wel een sterk APPEL op onze behoefte
om onze morele opinies en beslissingen
te verantwoorden?

Het beleidsmatige spreken is meestal concreet en
ook wel praktisch haalbaar maar het morele gehalte ervan
kan men gemakkelijk over het hoofd zien
en de motiverende kracht ervan is doorgaans
ook niet bijster groot?

Volgens mij kan het de bevreemding die zich soms van je meester maakt
bij een moreel gesprek ietwat wegnemen,
wanneer je beseft
DAT er zulke verschillende typen van moreel spreken zijn!

Gesprekken tussen profeten en beleidsmakers worden helaas nog heel vaak door bijna niemand als zinnig en/of bevredigend ervaren:
men spreekt glad, beleefd en netjes totaal langs elkaar heen?!

Ik zeg niet dat met de hiervoor geschetste typologie in het achterhoofd
deze gesprekken heel anders zouden verlopen,
maar het werpt wel een bepaald licht
op zulke benaderingen?

ELK van de vier typen van moreel spreken
is van onschatbare waarde
en in ONZE samenleving nu en hier kunnen we er nog geen van missen?

Het profetische spreken wordt gekenmerkt
door visie,
waarzonder elk volk ten val komt!

Narratief spreken door wijsheid,
waarzonder een samenleving vastloopt!

Filosofisch spreken
door de drang tot verantwoording,
waarzonder onbegrip en irrationaliteit
om zich heen slaan?

Beleidsmatig spreken door haalbaarheid,
waarzonder politiek verwordt tot
ijle lucht~
fietserij
...





Met
heel veel dank
aan de filosoof Rene van Woudenberg
in Moreel spreken over religie en filosofie
van de Trouwe Verdieping in
myDivandaag