Denken over liefde: levensfilosofie ...

Gevraagd
naar de zin van het leven
antwoorden we met een opsomming van onze heldendaden
en onze liefdes.
Onze heldendaden winnen met de jaren
aan grootsheid,
maar de verhalen over de liefde
worden met de tijd omgeven
door een floers van
teleurstelling.
-
Waardoor weten we
de euforie van een verliefdheid
niet vast te houden?
Wat brengt mensen tot liefde?
Hoe komt het
dat we de gedroomde geliefde
verlangens toeschrijven
die hem of haar in onze ogen
geweldig doet
schijnen?

Dit soort vragen
moet te beantwoorden zijn
in een filosofie van de liefde?
John Armstrong (1966) probeerde dat in een boek dat hij passend
"De filosofie van de liefde" noemde.
Het is een verzameling essays met inzichten over de liefde
van onder anderen Dante, Augustinus en Tolstoi.
Het boek is echter meer dan een opsomming.
Het is geen geschiedenis van de liefde,
maar een filosofie van de liefde
omdat Armstrong een manier van spreken probeert te vinden
die inzicht biedt
in de diepgewortelde behoefte om te beminnen
en bemind te worden.

Duidelijk is
dat we in onze cultuur
weinig oog hebben voor de verantwoordelijkheden van de liefde.
Als we maar de juiste partner vinden dan komt het wel goed.
Dat we eigenschappen moeten ontwikkelen
waardoor we de liefde verdienen,
en ook liefde kunnen geven,
horen we liever niet.

Het geloof in de juiste partner
is een onverslijtbaar romantisch idee
dat zijn sterkste vertegenwoordiger heeft
in de Romantiek.
En dan vooral in de eerste roman van Goethe,
"Die Leiden des jungen Werthers".
Belangrijkste gedachte daarin is dat de liefde van Werther voor Charlotte
niet beantwoord wordt.

Armstrong:
"Niet-beantwoorde en versmade liefde
spelen in de romantische kijk op liefde een belangrijke rol,
doordat ze voorkomen dat de hartstocht wordt gerealiseerd;
ze houden deze op
een kookpunt!"

Iedereen weet dat dit kookpunt
niet lang te verdragen is:
verliefdheid gaat over in een wat bezadigder vorm van liefde.
Wat is dan die vorm?

Om die vraag te beantwoorden
onderzoekt Armstrong de term 'liefde'.
Die blijkt een optelsom van betekenissen.
"Als Ovidius en Horatius over 'amor' schrijven,
doelen ze op een seksueel geladen genegenheid;
niet zozeer wellust als wel een soort romantische wellust.
Als de Vulgaat het over 'caritas' heeft,
doelt ze op onbaatzuchtige goedheid jegens een ander.
Maar beide termen worden
met 'liefde' vertaald."

De seksuele geladenheid
hangt samen met het erfelijke karakter van de mens.
Althans dat is een van de bestaande uitgangspunten bij
het denken over de liefde.

Het is de schuld van de evoluite van de soort
dat mannen seks en liefde makkelijker los van elkaar zien
dan vrouwen.

Tegenover deze erfelijke visie op de liefde
staat een vrijzinnige variant,
waarin de sociale omstandigheden van doorslaggevend belang zijn
voor de liefde.
Want liefde is een sociale constructie.

"In een maatschappij waarin volwassenen vaak alleen wonen
totdat ze verliefd worden,
is liefde nauw verbonden met
het bestrijden van eenzaamheid!"

De waarheid ligt volgens Armstrong in het midden.
We zullen zeker erfelijk belast zijn,
maar wat de natuur ons schenkt is niet per se goed en onveranderlijk.
Tijd om Freud en Marx van stal te halen?

Veel aardiger dan deze platgetreden paden zijn
Armstongs gedachten over verbeelding!

Vol van liefde schrijven we de ander de meest fantastische kenmerken toe,
die na verloop van tijd aan geweldigheid inboeten ...

Zodra we feit en fictie uit elkaar kunnen halen,
zou de relatie in duigen vallen ...

Juist deze logische gevolgtrekking
bestrijdt Armstrong:
"Verbeelding is vaak nauw verbonden met de werkelijkheid.
Verbeelding hoeft geen belemmering te vormen
voor een heldere waarneming:
ze kan integendeel een eerste vereiste zijn voor herkenning
van de minder voor de hand liggende aspecten
van de werkelijkheid!"

De meeste mensen zijn niet verrassend mooi of verbijsterend charmant
maar we kunnen dankzij de verbeelding van anderen
opbloeien .............

"Verbeelding kan beter in verband worden gebracht met scherpzinnigheid
van de waarnemer dan vervorming!"

En om die liefde verder te laten groeien
is het bekangrijk te beschikken over een gevoel
dat Armstrong 'katabasis' noemt ...
Hij legt dit begrip uit aan de hand van de muziek van Beethoven,
die in staat zou zijn om ons het fundamentele lijden
van het leven te laten voelen.

Wie zich aan de muziek kan overgeven,
ziet het leven ineens als een lapwerk van ijdele bezigheden en waanideeen
dat doorbroken wordt door de klank van de snaren.
"En als we dat voelen
gaan die kleine tekens van vriendelijkheid en warmte
aanvoelen als de waardevolste zaken
die het leven ons
te bieden
heeft?!"

Deze katabasis is een neergang, en in die neergang herkennen we
de donkere zijde van het bestaan -
eenzaamheid, teleurstelling, kwetsbaarheid -
en merken we goed hoezeer we liefde van de ander nodig hebben!

Volgens Armstrongs filosofie van de liefde
behoort deze katabasis tot een type deugden dat we 'herstellend'
zouden kunnen noemen ...

En juist in deze vaardigheden
waarmee we kunnen herstellen
van de zaken die de liefde ondermijnen,
oefenen wij ons te weinig.

Daarom gaat liefde vaak verloren.



John Armstrong:
"De filosofie van de liefde";
Prometheus;
ISBN 9044601679;
15,59 euro volgens
P.H.Steenhuis
in FILOSOFIE
van de Verdieping
uit TROUW
vrijdag 16 april 2004
verliefdliefdesverdrietverliefd
verdrietignahnahcool!erg vrolijkknipoogvrolijk
16 apr 2004 - bewerkt op 06 dec 2007 - meld ongepast verhaal
Weet je zeker dat je dit verhaal wilt rapporteren? Ja | Nee
Profielfoto van Asih
Asih, man, 81 jaar
   
Log in om een reactie te plaatsen.   vorige volgende