De moraal kan wel overleven?

Nu de kerken blijven leeglopen, is de vraag wat de achterblijvers verbindt: in een serie gesprekken zoekt Trouw het antwoord. Gisteren: Herman
Vuijsje, journalist, auteur, socioloog, zoon van een Joodse vader en in de verte hervormde moeder, die zo af en toe zelfs een reformatorische kerkdienst bezoekt om een goeie donderpreek te horen. Hij is areligieus, antikatholiek - dat heeft hij van zijn vader - en calvinist ~ workoholic met een bewogen hart, wat hij van zijn moeder heeft. "God is simpel", zegt Vuijsje, auteur van 'Pelgrim zonder God' en 'Tot hiertoe heeft de Heer
ons geholpen'. "Als hij niet bestaat, dan is het klaar. Bestaat hij wel, dan dank ik hem eerst hartelijk voor het mooie leven dat ik gehad heb en vervolgens geef ik hem een schop onder zijn hol voor het leven van heel veel andere mensen. Als ik Jezus tegenkom, dan zal ik zeggen: jammer
dat wat je wilde niet gelukt is." Het christendom blijft, maar de kerk verdwijnt, denkt Vuijsje: "Dat is al tachtig jaar aan de gang. Eerst de rooms katholieken, toen de hervormden en gereformeerden. Oh, en nu ook de evangelischen? Aha! Het leidt uiteindelijk ertoe dat de kerk straks een gewoon clubje mensen is met een bepaalde hobby. Het christendom, en dan bedoel ik echt alleen de moral, kan wel overleven."

In het proces van demystificatie verdwijnt volgens Vuijsje niet alleen maar het christelijk geloof en de kerk, maar ook andere vormen van spiritualiteit: dat lijkt nogal in tegenstrijd met sommige maatschappelijke ontwikkelingen. Happinez, het tijdschrift voor 'mindstyle' is met een oplage van bijna 200.000 het grootste tijdschrift van NL: 52% van de Nederlanders zegt te geloven in God. De mens is een religieus dier, zo meent de Duitse godsdienstsocioloog Thomas Luckmann. Toch blijft Vuijsje bij zijn demystificatie: "Die aandacht voor spiritualiteit is een reactie op de enorme snelheid waarmee we in de jaren tachtig en negentig oude structuren hebben losgelaten. Alles is nu mogelijk, overal is een markt voor, dus die wordt aangeboord. Maar het is marginaal als je het vergelijkt met de machtspositie die christelijke kerken vroeger hadden.

Door de toegenomen welvaart en de enorme geboortegolf versnelde het proces in de jaren zeventig, tachtig en negentig: ook het proces van individualisering, secularisering, rationalisering en urbanisatie kwam in een stroomversnelling. Daardoor liepen een heleboel zaken in de war nu er
gecorrigeerd moet worden? Toch zou het doodzonde zijn als de kerk verdwijnt! Ik kom al dertien jaar met en groepje kennissen bijeen om te praten over godsdienst. Vorige week waren we weer bij elkaar: enigszins tot mijn teleurstelling ontdekte ik dat een dominee die ik altijd had beschouwd als een vast gelovige in God de Vader, aan het schuiven was gegaan. Net als de rest zag ook hij God nu als een metafoor. Dat vind ik echt jammer. Het mooie van onze samenleving is juist de diversiteit. Groningers, Limburgers, stedelijke culturen, boeren, de binnenstad, de moskeeën. Bovendien, als we een christelijk waardensysteem hebben, dan moet je ook plekjes hebben waar dat kan worden onderhouden ...

Ik vind het sen prettige gedachte dat er in de Alblasserwaard mannen in zwarte pakken naar de kerk gaan op zondag. Net zoals ik het een fijn idee vind dat ik woon in een land dat aan zee ligt, en waar dus een bepaalde openheid van geest is, terwijl ik helemaal niet zo vaak naar het strand ga. De zwarte pakken houden de polderversie van het orthodoxe christendom in ere, een beeld om me te blijven realiseren waarin de christelijke moraal is geworteld!"
Interviewer Stijn Postema:
HEEFT DE ATHEISTISCHE SOCIOLOOG OOK NOG WAT TIPS OM DE TOEKOMST VAN DE KERK VEILIG TE STELLEN?
HV: "Zoek de sukkels.
Zoek de mensen met problemen, mensen in moeilijkheden, die zijn er (vooral) gevoelig voor!"
WAT JEZUS OOK DEED DUS?
HV: "Ja dat klopt."
En hij lachte
in zijn
vuistje
...