David van Goorle 21 jaar R.I.P.

Uit
de trouwe
verdieping van rel
& fil: vijf vragen door Wilfred van de Poll
t.a.v. De vergeten Galilei van Koarnjum (doda 26 april '12) ~~
In de hervormde kerk van 't Friese dorp Koarnjum ligt 'n briljante & veel te vroeg gestorven denker
uit 't begin v/d 17de eeuw begraven: David GORLAEUS (1591-1612). Afgelopen vrijdag, vierhonderd jaar na zijn dood,
is daar voor 't eerst 'n congres aan hem gewijd. Chris-toph Lüthy, hoogleraar filosofiegeschiedenis @ Nijmegen,
schreef 'n boek over deze vergeten
Friese denker.

1. DAVID GORLAEUS, nog nooit
van gehoord
('Van Goorle'!
WIE WAS HIJ?

"In 1620 & 1650
verschenen er twee boeken.
Postuum. Niemand wist wie dat was.
DG ontvouwde 'n atomaire theorie in z'n boeken: de hele wereld was vlg. hem opgebouwd
uit atomen, ook geestelijke zaken als 'de ziel' ... Lange tijd dacht men,
door dat atomisme: DG moet 'n natuurwetenschapper zijn geweest!
Wat blijkt? Hij was 'n eerstejaars student the-
ologie toen hij op 21-jarige leeftijd
overleed!"

2. TOCH BEDRIJFT HIJ IN ZIJN BOEKEN GEEN THEOLOGIE?

"Nee, maar ze zijn wel theo-
logisch gemotiveerd!
Dat heeft te maken met de grote strijd van zijn tijd,
tussen arminianen & gomaristen. Arminius geloofde in 'n zgn. 'vrije wil', & Gomarus in 'predestinatie'.
Toen David als student in Leiden kwam, was Arminius, die daar doceerde, net overleden. Zijn opvolger, Vorstius,
hield er nog veel radicaler ideeen op na dan Arminius. Dat leidde tot internationale ophef. De koning van England
schreef zelfs 'n boek om hem te weerspreken. DG probeerde vanuit de filosofie Vorstius theologie
juist te onderbouwen!"

3. WAT IS DE INVLOED VAN DG'S GESCHRIFTEN GEWEEST?

"Zijn boeken werden veel gelezen,
in heel Europa. 't Atomisme beleefde 'n bloei aan 't eind v/d 17de eeuw.
Ook Descartes heeft hem goed bestudeerd & is denk ik zo schatplichtig aan hem:
daarna ebde de belangstelling weg."

4. WAAROM INTERESSEERT U ZICH ZO VOOR DG?

"Ik vind vooral die tijd zo interessant:
'n totaal fanatieke, eigenlijk hysterische periode als je alleen de pamfletten leest ~
duizenden werden er in die jaren geschreven! Zelfs 'n minieme nuancering van standpunt werd al als verraad gezien.
Theologie was politiek: gomaristen hingen 't model aan van Geneve, alwaar de oppertheoloog ook regent was, 'n soort van ayatollah.
Gomarus zei: ik ga vechten, straat voor straat, dorp voor dorp. En hij won: na de synode van Dordt in 1618-'19
zijn alle arminianen 't [lage] land uitgegooid!
DAT
zou David van Goorle
OOK
overkomen zijn, had hij langer geleefd!

5. WAARAAN OVERLEED HIJ EIGENLIJK ZO PLOTSELING?

"Aan malaria,
vermoedelijk. Friesland was 'n alnd van moerassen & meren:
de malariamug kwam daar in die tijd nog voor. Toen ik z'n graf bezocht, zag ik 'n bordje bij de kerk:
'hier ligt de Galileo Galilei van Nederland'.
DAT had hij inderdaad kunnen worden.
Als je ziet wat hij als 20-jarige presteerde,
dan in 't duidelijk: hij had het in zich om uit te groeien tot
EEN
van onze grootste
denkers!"

KUN
JE NAGAAN,
als je even doordenkt, wat er anders had kunnen gebeuren
als sommige echte schurken ['op tijd'] waren overleden & andere
geniale jongeren hen WEL
hadden overleefd?!
Moord & doodslag,
dictatoriale regenten & hooligans,
groene, grauwe, paarse, rode, blauwe,
gele & anderskleurige
devianten aldaar!
En elders
...