't Is de moeite waard nog eens te vermelden dat de Kerk ook technische termen van Diocletianus'
hervorming overnam: diocees & provincie net als andere wereldlijke termen: zij nam geen termen over uit
de tempels terwijl ze voldoende openstond voor heidense godsdienstbegrippen. Op den duur heeft de RK-kerk bouwwerken van heidense eredienst geannexeerd: toen ze eenmaal vrijheid kreeg om ook voortaan
zelf te gaan bouwen ontwikkelde ze haar eigen architectuur. Nu moest de laatste grote slag voor vrijheid worden gestreden: sinds de tijd van Nero had de staat gevoeld dat er gevaar school in de christelijke kerk,
zonder daarom bijzonder veel geloof te hechten aan alle malle verhalen over de schandalen die men ook tegen de christelijke moraal aanvoerde. De eerste christenen toonden niet echt veel eerbied voor 't gezag
van de staat, zij hadden zo hun eigen denkbeelden en geloofden in de [weder]komst van hun Christus: &
als de magistraten eisten dat zij voortaan weer beelden zouden gaan vereren, dan weigerden zij dat, ook zelfs als 't alleen maar ging om de beeltenis van de keizer. Dat speelde ook al onder de Joden voordien!
De brief van Trajanus maakte hun positie onzeker en op de ene plaats zouden makkelijk moeilijkheden kunnen ontstaan voortaan, terwijl elders hun naasten & autoriteiten verkozen hen liever met rust te laten.
Zo deed 't verhaal de ronde van 'n christen die voor de magistraat moest verschijnen: hij wilde gaan spre-ken toen de magistraat 'n dienaar beval hem een slag op zijn mond te geven ~ voordat hij weer kon gaan
praten had men hem al weggesleept ~ [nog] levend! 'n Andere magistraat vroeg christenen die voor hem
stonden ironisch waarom zij, als ze dan toch echt er zo verlangden om te sterven, niet gewoon een touw namen & zich ophingen? Al die situaties van zo rond de 2000 jaar geleden zijn nog steeds heel goed ver-gelijkbaar met toestanden in diverse landen op aarde vandaag de mydidag in hun waanzin & wreedheid?!
Maar dergelijke ruwe vriendelijkheden kwamen lang niet overal in gelijke mate voor: overal liepen al die nieuwbakken christenen kans om te worden gemarteld naar de willekeur van het volk als dat zo uitkwam.
Ik stak in de jaren zestig van de vorige eeuw de gek met mannen in lange jurken die rondliepen met wij-waterkwasten, wierookvaten, onverstaanbare gezangen en wereldvreemde ideeen over bijna van alles. Of imiteerde hun religieuze gedragingen, gelovige liederen & geloofsbelijdenissen op schertsende manieren.
Dat werd lang niet overal op prijs gesteld [of soms ook juist weer wel!]: zo kom je alle verschillen tegen?!
Tertullianus' verhandeling
Over de vlucht bij vervolging
& z'n Apologie,
de ene gericht tot de christenen & de ander tot de heidenen, verdient zelfs ook nu nog steeds wel om
te worden gelezen, zelfs in vertalingen? Hierna [rond 200] volgde een halve eeuw van betrekkelijke vrede
omdat de regering elders genoeg te doen had, maar de plicht tot gehoorzaamheid aan de staat bleef wel
nog steeds bestaan ook al werd er een tijdje lang niet zo erg de nadruk op gelegd?! Achter al die vervol-gingen stond geen echte religieuze overtuiging of kerkelijke organisatie tot de tijd van Julianus 'de Afvallige': die hele geschiedenis van Julianus' reactie vormt zo'n contrast met alles wat daarvoor was gebeurd,
dat we er vooruitlopend op de verdere geschiedenis & diverse globale ontwikkelingen in komende eeuwen
hier nog maar enkele woorden aan moeten wijden? Maar dat komt staks of later dan wel weer: eerst even
wat eten en drinken voordat ik flauwval! Een paar momenten meer of minder op tientallen, honderden en
duizenden [miljoenen] jaren geschiedenis maakt niet echt zo bar veel uit: 't blijft toch boeien en snoeien.
