Bijzonder & tegelijkertijd zo doodgewoon {boeiend}

"ZIEN IS WETEN", luidt volgens Olga Tokarczuk het motto van zowel de eerste anatomen als hun moderne navolgers. Ze schrijft 'n kort verhaal over 'n anatomie~professor (Applish: anatomie toreador) die als hobby de schaamstreek van studen-tes fotografeert. Lichamen lijken op elkaar, vagina's niet, laat OT hem redeneren: "Eigenlijk zou je deze door de politie onderschatte or-ganen als identificatiemiddel kunnen gebruiken, ze zijn absoluut uniek, even mooi als orchideeën."

Naast de anatomie interesseert OT zich ook voor de verplaatsingen van het lichaam in tijd en ruimte. In EEN v/d allerkortste notities beschrijft ze 'n vlucht van Irkoetsk naar Moskou, vertrek 8 uur 's Morgens, aankomst 8 uur 's Morgens: "Dit zou HET moment zijn om de levensbiecht af te leggen", zo bedenkt ze. "Binnen in het vliegtuig loopt de tijd, maar ze lekt niet naar buiten."

't Titelverhaal van 'De rustelozen' gaat over 'n vrouw die haar alledaagse leven ~ met haar uit de oorlog teruggekeerde man & haar ge-handicapt kind ~ ontvlucht door zich i/d metro te verschansen. Daar leert ze 'n zwerfster kennen die op pleinen staat te schreeuwen ...

Die gekke vrouw leert haar wat overleven is: "Vlucht, verlaat jullie huizen, ga, rustelozen, want zo kun je je behoeden voor de antichrist. Gezegend is hij die gaat." [Doet mij denken aan Hitweek & Bres Planète van vijftig jaar geleden toen ik nog jong was & 'onschuldig'!] ...

Uit wat van Tokarczuk tot nu toe in 't Nederlands is vertaald, zou je de indruk kunnen krijgen dat ze zich heeft ingegraven op het Poolse platteland. Boeken als 'Oer en andere tijden' & 'Huis voor de dag, huis voor de nacht' gaan over de mystiek van het eenvoudige leven in een eeuwenoude idylle. In 'De rustelozen' ontpopt ze zich als fervent wereldreiziger, maar ze ontvouwt dezelfde opmerkingsgave: overal ontwaart ze 't mysterie van 't bestaan!

Door z'n ongewone vorm reageerde de kritiek in Duitsland verdeeld op 'De rustelozen'. Recensenten verweten haar goedkope, quasi-diep-
zinnige filosofietjes & hadden liever 'n puur literair verhaal gezien. In Polen daarentegen werd 't boek omarmd & niet alleen met jury- maar ook met publieksprijzen overladen. Er zijn 70.000 exemplaren van verkocht, 'n ongekend aantal in 'n land waar de literaire cultuur midden in 'n herstelperiode zit?

OT pleit hartstochtelijk voor het schrijven. Want als zien gelijk is aan weten, dan is schrijven wat je ziet de hoogste wetenschap. En zo eindigt ook 'De rustelozen'. De ik-persoon wacht op 'n luchthaven op 't moment van boarding. Tegenover haar zit 'n reiziger gebogen over z'n notitieboek. Ook zij neemt haar logboek ter hand. Misschien schrijven we nu allebei dat we 'n reiziger zien die notities maakt, zo mijmert ze.

"We zullen elkaar wederzijds beschrijven, dit is de veiligste manier van communiceren, we zullen elkaar wederzijds omzetten in letters & vereeuwigen op vellen papier, we zullen elkaar plastineren, onderdompelen in de formaline van de zinnen."