69Qcpo heel aeGYPTe erkende de tijdloze heiligheid

v/d zonnegod, vandaar dat aeGYPTenaren hun plaatselijke goden die ze niet wilden afdanken vaak lieten opgaan i/d god v/d zon: er werd 'n neutraal woord uit de spreektaal gebruikt voor de zon in zijn simpele vorm van 'n schijf ~ de ATON, de schijf v/d zon. Geen herrezen god, geen antropomorfe heer met 'n dierenkop ~ gewoon de schijf, de elementaire grondvorm v/h levenbrengend VUUR aan de hemel, 'n zuivere vorm, vrij van mythen & legenden. In de dagen van Amenhotep III bestond er 'n cultus voor ATON @ Thebe & 't lijkt waarschijn-lijk dat die ATON gedurende twee generaties vóór Amenhotep IV ook werd vereerd. Inscripties wijzen op de beroering in de broeierige aegyptische lucht vol goden & godinnen, op 'n verlangen om orde en eenheid te brengen in die verstikkende veelheid van godheden. Dat 'n stadsgod, uniek & almachtig, werd geïdentificeerd met de goden van andere steden, duidt op monotheïstische behoeften die zich hier & daar in 't land deden gevoelen.

Tegelijkertijd waren er machtige conservatieve krachten die met alle geweld de afzonderlijke, plaatselijke Identiteit v/d Goden in stand wilden houden. Terwijl Egypte uitrustte v/d vermoeiende veroveringen, groeide in 't land reeds de kiem van gewelddadige, fanatieke religieuze rebellie. DÉ fanaticus was DE nieuwe farao: vijf jaar lang regeerde hij in Thebe, behield de naam die hem was gegeven & vertoonde (nog) geen overduidelijke tekenen van ontevredenheid met die groeiende Almacht van de priesters & het leger, 'n macht die openlijk de goddelijkheid van de god-koning aantastte. Zijn naam Amenhotep betekende: AMON IS TEVREDEN. En de jonge farao leek ook tevreden. Op een zeker moment in het vijfde jaar van zijn regering, tijdens de aanbidding van Amon-Ra in 'n kalk-steengroeve waar stenen zouden worden gezaagd voor de bouw van een tempel, verwees hij naar zichzelf als "DE EERSTE PROFEET VAN RAHARAKHTI DIE ZICH VERHEUGT IN DE HORIZON, IN ZIJN NAAM SJOE [zonlicht] DIE ATON IS!" Wanneer de zonnegod werd afgebeeld als Ra-Harakhti dan had hij de kop van een valk en een mensenlichaam: in deze gedaante was hij sinds het begin der tijden vereerd i/d cultus van Heliopolis. Boven die kop van de valk stond de zonneschijf met vleugels. Deze gevleugelde schijf verdwijnt nu: in plaats daar-van zien we de gouden zon ~ de stralen v/d zon strijken glorieus over de koning & z'n koningin. Op deze nieuwe afbeeldingen hebben de farao, de koningin & hun hovelingen opeens 'n enorme levendigheid, die sterk contrasteert met alle voorafgaande eeuwen van egypti-sche kunst. Alle onderdanen v/d farao krijgen nu voortaan de eigenaardige kenmerken v/d opperkoning, alsof hier speciale niet-menselijke - goddelijke - kwaliteiten worden benadrukt i/d eigen lichamelijke vorm van deze farao.