5773 Louise Fresco @ Abel Herzberglezing 16/9/'12

Woorden doen nooit (helemaal) recht aan 'n situatie of aan wat iemand is. Want we zijn allemaal zoveel meer dan dat ene etiket. Identiteit is immers 'n kwestie van concentrische & deels overlappende cirkels die elk 'n etiket dragen, 'n combinatie v/d objectieve woorden v/h hoofd (bv. je geboortejaar, je nationaliteit, je opleiding) & die van je hart (je opvattingen, jouw vriendschappen)? Je bent niet links of rechts, maar óók lerares, die zingt in 'n koor, dochter, die tennis speelt & van 'Sex and the City' houdt, & nog véél méér!

De neiging tot 't simplificeren van situaties & 't reduceren, discrimineren & demoniseren van mensen door woorden als etiketten te gebruiken, kennen we dus uit de hele geschiedenis. In 'n land als Nederland vinden we nú vooral - maar niet uitsluitend, denk aan de "Kopvoddentaks" van 'n Geert Wilders - gematigde varianten: scheldwoorden, insinuaties, suggestief gebruik van bijvoeglijke naamwoorden ('keiharde oppositie', 'dema-gogische trucs'? 't Is moeilijk om te bepalen of de erosie, de uitholling & verschuiving v/d betekenis van woorden nu echt èrger is dan vroeger!

Treedt er méér taalverruwing op, dankzij internet en de brede trend naar minder zelfbeheersing?

Werd taal vroeger 'zorgvuldiger' gebruikt? Die verzuchting dat vroeger alles beter was, zegt Herzberg, is op zichzelf ook weer zo'n zelfopgelegd etiket, 'n manier om te laten zien dat de tijd & de plaats waar jij vandaankomt, óók de moeite waard zijn.

Wie de moderne media volgt, kan bijna niet anders dan concluderen dat de huidige tendens (nog) niet wijst naar veelzijdigheid & nuance, maar juist naar verdere verscherping van de tegenstellingen, naar denken in zwart-wit & niet meer in tussenliggende tinten grijs. De toename van de verruwing & 't gescheld zijn, denk ik, symptomatisch voor 't ontstaan van nog meer polarisatie & meer tegenstellingen in 't publiek debat: één v/d oorzaken èn neveneffecten van die polarisatie ligt ongetwijfeld in de onzorgvuldigheid waarmee woorden worden gebruikt, de manier waarop ze verder wegdrijven van hun oorspronkelijke betekenis, hun neutraliteit verliezen & 'n sterke emotionele lading krijgen & zo méér woorden van het hart worden dus.