IN DE HERFST VAN 1889 WERD IN DE ASSCHER COURANT GEKLAAGD:
"Het misschien niet algemeen bekend, dat in vele dorpen van Drenthe & Overijssel de kinderen uit den Gerìngen Stand
een goed deel der aardappelen PÓTEN èn úit den Grond Halen?!
In het voorjaar poten zij ze achter den ploeg; in het najaar, als groteren bezig zijn om den grond òm te woelen of te ploegen,
zijn het wéér veelal de kleinen, die de vruchten bíjééngaren! De school wordt dan natuurlijk verzuimd.
Nú komt er helaas dìt jaar nog BÍJ, dat er veel éikels zijn? Vóórúit dan maar! Vijf cent de vijf kop: daar is wat mee te verdienen!
ZÓÓ'N kleine kleuter kan allicht een dubbeltje of drie stuivers per dag maken? Zóó gáát het in het Vríje Nederland, waar geen leerplicht bestaat! Wàt wìl men? Eikels zijn goed voor de vàrkens en spèk en hàm zijn té vootrèffelijke dingen, om er níet den geregelder gang van het onderwijs en meer van die kleinigheden aan òp te offeren!"
NÒG STÉÉDS ZIJN ER TEVEEL ANALFABETEN! De gevolgen bleven dus níet úit; bij een onderzoek, dat in 1877 bij een 10.000 dienst-plichtigen genomen werd bléék, dat hiervan 86,24% konden lezen & schrijven, 0,94% ènkel lézen & 12,82% nòch lezen nòch schrijven!
In Nóórd-Holland was de toestand 't gùnstigst; hier konden van 10.000 dienstplichtigen 753 nòch lezen òf schrijven?! In Nóórd-Brabant was de situatie 't òngunstigst; hier konden van 10.000 dienstplichtigen 2255 nòch lezen nòch schrijven!
Bij de 31.470 huwelijken, die er in ons land in 1877 voltrokken werden, werd de akte in 1308 gevallen nòch door de man noch door de vrouw getekend; in 1060 gevallen niet door de man, maar wel door de vrouw en in 3360 gevallen niet door de vrouw, maar wèl door de man. Kortom: bàrre tijden, groot onrecht, protserige praalhanzen naast armoedigen in lompen & klompen, paleizen & krotten, vreselijk opgeblazen taalgebruik, onrecht te kust en te keur, legendarische geestelijke boerkanezen, horden sentimentele hormonenmannetjes &
-vrouwtjes bij de vleet, mafkezen, veenkoloniën, verbeteringsgestichten, bajesklanten, swieberjes, flierefluiters, geuniformeerde brom- snorren & -nozems, motorbendes, woonwagenkampen, achterbuurten, villawijken, tuthola's, kwakzalvers, zedepredikers & 'de partijen'!