16-jarige verliefdheden & hun oorzaken & gevolgen!


TOEN
lieten allen
hem i/d steek
& vluchtten weg: 'n
jongeman echter, die alleen maar
'n linnen kleed aanhad, probeerde om
bij hem te blijven, maar toen ook
hij werd vastgegrepen, liet hij 't kleed achter
in hun handen &
vluchtte naakt
weg.


Markos voegt hier
'n zonderling voorval by van zekeren jongeling,
die JC volgde, met lijnwaad over 't naakt lichaam,
& gegrepen van de krijgsknechten, het lijnwaad verliet, en naakt weg vlood.
Hier over zijn zo veel hoofden, zo veel zinnen, want sommigen willen, dat Ya'akov,
anderen, dat Yochanan deeze jongeling zy, daar hy nochtans van de Discipelen,
die alle gevloden waren, uitdruklijk onderscheiden word;
en Ya'akov nu omtrent 66
jaaren oud
was.

Eenigen meinen,
dat het een knecht geweest zy van 't huis,
daar JC het Paaschlam gegeten had, die 't gevaar van den Heiland verstaan hebbende,
terwijl hy zich te bedde had begeven, opgestaan, en JC gevolgd was. Anderen, en met niet meer schijn van waarheid, stellen, dat het een jongeling uit den hof van Gethsemane was,
die op 't gedruis der krijgsbende ontwaakte,
en niet dan een lijnwaad of nachtkleed
omgeslagen hebbende, JC volgde,
als hy naar de stad
geleid wierd.

Ongetwijfeld
namen de krijgsknechten hem voor eenen van 's Heilands Leerlingen, en grepen hem,
het zy uit dartelheid, of last, om JC en alle de zijnen te vangen; het zy om 't gerucht, dat hy zoud hebben konnen verwekken in de stad van dit vangen, dus voor te komen: immers, hy verschrikt,
en laat zijn kleed in hunne handen,
en maakt zich weg.

Zo gaat het in nood en verdrukkingen,
jong, oud, rijk, arm, en al wie JC volgt, word aangetast zonder eenig onderscheid.
Zo toomloos woed de vyand der waarheid, om, was 't mooglijk, die te dempen.
Zo veele verdrukkingen moet men doorworstelen,
om in 't Koninkrijke G ds
in te gaan.


Had Betje Wolff in onze tijd geleefd,
we zouden ons kunnen voorstellen, hoe ze haar kinderbrieven en -versjes
gemakkelijk naar een bundeltje zeer openhartige lyriek en vandaar naar een al te vrouwelijke
en al te autobiografische uitbeelding van haar liefde voor Matthijs {Mattheus' zoon} Gargon zou zijn voortgegleden. Maar het kind dat in 1747 een zo allerliefst spontaan briefje aan haar vader schreef
over onze Fy, die zulke lekkere oublietjes bakte en over de zilverde hen, die twaalf kuikentjes had,
zal de lange omweg via

"De Kracht der Deugd in Tegenheden"
en veel pastorale & klassiekerige rijmelarij moeten afleggen
voor ze haar Saartje Burgerhart, Alida Leevend
en tante Martha
bereikt.

Haar moeder
die naar het getuigenis van de dochter
een hartelijke en ruimdenkende vrouw moet zijn geweest,
zal bij de verstandig vrijzinnige opvoeding die zij haar meisjes gaf,
zich geen ander doel gesteld hebben dan van de dochters van een Vlissings notabel
vrouwen en moeders van Vlissingse notabelen te maken
en de al te vlugge geest van Betje
naar haar zwakke krachten
en tere zenuwen
in te tomen.

Maar de moeder stierf al
toen het kind dertien jaar was
en het door de goedhartige vader half verwaarloosde en half verwende 'kleintje',
van de met zorg gekozen kleine plichten ontslagen,
kon ongebreideld aan haar lees-,
leer- & dichtlust
overgeven.

Zestien jaar oud
laat ze zich als een echte aankomende 'savante'
met Popes
Essay on Man
in de hand portretteren,
ze vindt al te bereidwillige waardering voor haar vlotverheven rijmelarijen bij haar stad-
genoten~dichtgenootschappen en
'adoration mutuelle'
bij een Middelburgse geleerde en
geletterde vrouw mevrouw Haverkamp, een pedante, rijmende 'philosophe'
die er zich op beroemde haar gehele huishouding te bestieren
naar de beginselen van de
"Zedekunde"
van de Duitsche
modewijsgeer Christian Wolff & aan de achttienjarige
'geestrijke juffrouw Elisabeth Bekker'
een van haar
dichtstukken opdraagt. De enige kritiek
waarop ze stuit: van haar bekrompen
& femelende broer Laurens,
wijst ze ~ natuurlijk ~
hooghartig af!

Men zou zich echter deerlijk vergissen,
wanneer men in deze geestrijke juffrouw een blauwkous vermoedde:
even vrij in haar omgang als in haar studie ~ de 18de eeuw was geen 19de! ~ en zonder ander toezicht dan dat van haar vier jaar oudere zusje Chrisje, kon zij, geestig, koket en pretlievend,
in de Vlissinger beau-monde en op haar vaders buiten, een rol spelen
die zij zelf later als volgt omschrijft:

"Mijn zuster is een beaute,
dog, haal mij den drommel! ik kaapte alles voor haar neus weg,
wat het hart had op
"Altijd Wel"
te komen
en smaak had!"

Door een
van deze vrolijke speelgenoten,
de zoon van de predikant {Mat!} Gargon,
liet zij zich in een onberaden ogenblik overhalen
tot een stap die haar hele verdere later werk en brieven
en uit een notitie in de
Extracta Actorum
van de Vlissingse kerkeraad van 9 september 1755, volgens welke de vaandrig Matthijs Gargon
'onder censure'
werd genomen
'wegens weggaan met Elisabeth Bekker, die ook wegens deze
ongehoorzaamheid aan en het verlaten van haar vader
gecensureerd is, en zijn beider namen
op het klappertje
geplaatst'!

Er blijft,
ondanks een paar openhartige uitspraken van Betje zelf in haar latere brieven,
veel onverklaarbaars in deze episode. Beide delinquenten behoorden tot gezeten Vlissingse families.
Was er dan iets dat een regelmatiger verbintenis in de weg stond?
Was het zo maar een dolle streek van twee
al te romantische
gelieven?

Maar dan had het voor de hand gelegen
de situatie te redden door het avontuur zo spoedig mogelijk door een bruiloft te laten volgen.
Of hebben we hier het prototype van de overrompeling van een zieltje zonder zorg
door een gevaarlijke lichtmis, zoals Betje die tot tweemaal toe
in haar romans heeft verhaald?

Daartegen pleiten enige
van de reeds eerder & vaker hierboven genoemde openhartige uitspraken!
In een brief van 1770 schreef zij:
"Met een hart gescheurd tot aan den wortel toe, en wiens wonde na tien jaar treurens,
nog niet nalaat somtijds eens te bloeden,
heb ik de verrukkingen
eener jeugdige liefde
betaalt"
{!},
en iets verder:

"EEN
ding is jammer, dat ik mijn wensch niet heb;
de geleerde waereld zoude nooit met mijn Poetische fratsen zijn opgescheept geworden.
Ik zou niets Gods ter waereld gedaan hebben dan mijn lieven jongen beminnen
& nagt & dag mijn harsens hebben gebroken, om tog zijn heele hart te houden,
want ik zou er geen klein stipje van hebben kunnen missen,
als een kleine speldeknop groot!"

Daarbij
past niet
de figuur van
de gewetenloze aanrander,
maar van een door dwang of intrige verloren geliefde.
Uit de 'tien jaren treurens', waar Betje in 1770 van spreekt,
mag men bovendien afleiden
dat de breuk voor haar
niet bij 't 'schandaal'
van 1755, maar
in 1760
lag.

Kortom:
wie kan
zich hier niet
in herkennen: we weten
niet hoe het 'precies' zat met de zwangerschap
van maagdelijke jonge vrouw Miryam die verloofd was met de [oudere] Jozef de Timmerman [e.d.],
we weten niet of Yehosjoea getrouwd was [wat wel gebruikelijk was in die tijd!] met Miryam, de jongste zus van Lazarus & Martha of met Miryam haMagdaliet?! Al die mydibijbelverhalen zijn net zo helder en vaag
als die van rond 1700/1800 & alle daar tussenliggende periodes tot op de mydidag van vandaag!
We groeien op bepaalde plaatsen onder zekere [& onzekere] omstandigheden
in andere tijden/culturen op en we worden verliefd
[vroeger of later] door zeer
uiteenlopende oorzaken &
hoogst wisselvallige
gevolgen
...

En
telkens weer
is er sprake van
aanhankelijkheid & afkeer,
zalige landelijke rust & steedse perikelen,
bezettingen door vreemde heidense machten & krachten,
oorlogen en geruchten van oorlogen, krijgslieden, boeren, burgers & rondzwervende buitenlui?
Priesters, profeten, predikers, filosofen, burgerlijkheid & jeugdig bloed
dat gaat en tracht te staan waar 't [naar men zegt] 'niet kan'!
Kinderen worden geboren, ouders sterven:
je komt er alleen voor te staan en we
moeten leren kiezen en delen ~
menselijker kan het haast
niet dan zoals het in al
die mydimenselijk-
heden en mydi-
verhalen wordt
beschreven
...
blozen
ver-
halen van
alle plaatsen en
tijden van & over mydimensen
zoals jij en ik: ieder naar
eigen wijze &
keus
...
cool!
engel
22 aug 2008 - bewerkt op 22 aug 2008 - meld ongepast verhaal
Weet je zeker dat je dit verhaal wilt rapporteren? Ja | Nee
Profielfoto van Asih
Asih, man, 80 jaar
   
Log in om een reactie te plaatsen.   vorige volgende