Overleden

Wat is dementie toch een rare ziekte. Ik heb het nu voor het eerst dichtbij meegemaakt en ik vind het heel lastig te bevatten.

Mijn oma is gisteren overleden. Het is het derde verlies in een halfjaar tijd voor me. Het went niet en het blijft naar. En toch ben ik blij dat ze overleden is. Hoe rot dat ook is om te zeggen.
Mijn oma was dementerend. Iets waar de familie zich al langer zorgen om maakte, maar ze was nog helder genoeg en de zorg vond het prima om haar jarenlang in huis te laten wonen. Samen met mijn opa, die haar mantelzorger werd. Ze kon zelf haar steunkousen niet aandoen en liep tegen meer problemen aan.
Een man van dik in de negentig die voor zijn hoogbejaarde vrouw zorgt. Het heeft iets romantisch, maar het was eigenlijk ook te veel voor hem. Zeker toen ze verbaal agressiever naar hem werd.

Toen ze vaker viel is het uiteindelijk toch gelukt om haar te verplaatsen. Dichterbij de rest van de familie. In een appartement met zorg, waar ze samen met opa kon zitten. En dat ze samen waren, was een vereiste voor de hele familie. Want een echtpaar dat al zo lang samen is, die haal je niet uit elkaar.
De nieuwe woonkamer werd op een vergelijkbare manier ingericht als het huis. Oma was vaak in de war. Vooral ’s nachts, als ze moest plassen. Dan raakte ze verdwaald. En het waren vaak die momenten dat ze viel en opa op de alarmknop moest drukken. Het duurde niet heel lang, tot ze toch naar een besloten afdeling gingen met z’n twee.
Opa was ook al gediagnosticeerd met dementie, maar dan een veel langzamere vorm. En omdat oma steeds meer zorg nodig had, gingen ze naar een afdeling waar 24 uur zorg aanwezig is en waar ze volledig worden begeleid. Nog steeds met z’n tweetjes, gelukkig.

Oma viel weer. Deze keer brak ze haar heup en moest ze naar het ziekenhuis. Mijn moeder is de hele nacht bij haar gebleven in het ziekenhuis. Oma had waanbeelden door de medicatie en het was een vermoeiende tijd. Vanwege haar leeftijd kon ze niet meer geopereerd worden en dus moest ze in een rolstoel.

Intussen begon ze minder goed te eten. Ze had last van haar mond en dat daardoor minder. Ik weet nog hoe ze een groot deel van een taartje liet staan. Ondertussen was ze de draad redelijk kwijt. ‘Laten we zo naar beneden gaan,’ zei ze bijvoorbeeld. Toch wist ze altijd wel wie ik was en was ze altijd blij om me te zien.
Mijn moeder vertelde me niet veel later dat oma echt te weinig at en dronk. Ze had ontstoken tandvlees en dat er ernstige zorgen waren.

Anderhalve week nadat we oma hadden bezocht op haar nieuwe locatie, overleed opa. Het telefoontje was een verrassing. Mijn opa was 96, maar we hielden allemaal rekening met het verlies van oma. Hij is overleden terwijl hij in zijn stoel zat, met zijn drankje naast hem en de computer nog aan.

De uitvaart was gek. Oma was er niet bij, omdat ze door het vochttekort waanideeën kreeg. Volgens mijn moeder lag ze op bed met haar mond open te hallucineren en moeten we er rekening mee houden dat het afscheid heel snel zou volgen. Andere familieleden die bij de uitvaart waren, kregen te horen dat ze beter niet naar oma konden gaan, omdat ze er echt slecht aan toe was.

Moet je nagaan. Dan ben je bijna 70 jaar getrouwd geweest en kun je niet bij de uitvaart zijn van je man. Ik vond dat nog moeilijker dan het verlies van m’n opa. En ik denk dat dat voor iedereen gold.

Wonder boven wonder knapte ze nog redelijk op. Ze kreeg pijnmedicatie, waardoor ze weer wat meer begon te eten en drinken. Maar dat haar man overleden was? Ze was de weg inmiddels te ver kwijt. Soms vroeg ze naar hem en als ze dan hoorde dat hij overleden was, huilde ze. Andere keren leefde ze ergens in een periode van ver voor haar huwelijk en herkende ze niemand meer. Ze is zelfs een keer binnen de afdeling gaan dwalen, waardoor ze op een hele andere afdeling terechtkwam.
Ik vind dat ingewikkeld. Dat de dementie zo erg wordt, dat je niet eens meer de mensen uit je eigen leven herkend. Dat je niet meer weet wat je doet. Ik kan dat heel moeilijk bevatten.

En ondertussen ontstonden er meer problemen. Pijn. Oedeem in haar bovenarm. Doorligplekken op haar voeten.

Afgelopen vrijdag is besloten haar te voorzien van een morfinepomp. Ze ging de laatste terminale fase in. In de WhatsApp-groep zei mijn moeder dat ze maximaal een paar weken heeft, maar dat we rekening moeten houden met een paar dagen. Zondag belde ik mijn moeder nog. Ze vertelde dat oma eigenlijk alleen maar sliep en dat de zorg haar niet wakker maakt voor eten of drinken.
En ik dacht: dit kan niet superlang duren. Ze heeft al eerder nauwelijks gegeten of gedronken, haar lichaam is al enorm afgezwakt. En ergens hoopte ik ook dat het niet te lang zou duren. Dat hoopte ik eigenlijk al toen het zo slecht met haar ging na het overlijden van mijn opa. Zo’n lijdensweg moet niet te lang duren.

Gisterochtend is ze dus overleden. Ik ben aan de ene kant superdankbaar voor het feit dat ik mijn opa en oma zo lang in mijn leven heb mogen hebben. Ik weet dat het vrij bijzonder en uniek is om op je 41ste pas afscheid te moeten nemen.

Mijn opa en oma zijn altijd erg belangrijk voor me geweest. Ik ga ze allebei enorm missen.